Brüt kâr marjı nedir, nasıl hesaplanır?
Brüt kâr marjı, yaptığınız her satışın yüzde kaçının ürün maliyeti çıktıktan sonra işletmenize brüt kazanç olarak kaldığını gösteren temel kârlılık oranıdır. Ciro büyüse bile kasaya neden yeterli para kalmadığını anlamanın en güvenilir yolu, ürünleri ve kategorileri bu yüzdeyle değerlendirmektir.
Brüt kâr marjı = ((Net Satış Fiyatı − Satılan Malın Maliyeti) ÷ Net Satış Fiyatı) × 100 formülüyle hesaplanır. Vergi hariç 100 birime satılan bir ürünün alış maliyeti 80 birimse brüt kâr 20 birim, brüt kâr marjı ise %20 olur.
Brüt kâr marjı formülü ve bileşenleri
Doğru bir marj hesabı için kullanılan tüm rakamların vergi hariç ve indirimler düşülmüş net tutarlar olması gerekir. Satış fiyatı üzerinden yapılan küçük bir indirim bile doğrudan pay kısmındaki brüt kârı erittiği için marj yüzdesini beklenenden çok daha hızlı düşürür.
Ayrıca ürünlerin alış fiyatı zaman içinde değiştiğinden, tek bir alış faturasına bakmak yerine ağırlıklı ortalama maliyet kullanmak gerçek kârlılığı görmenizi sağlar. Hesaplamada şu üç temel bileşen dikkate alınır:
- Net satış tutarı: Satış fiyatından satır ve belge indirimleri düşüldükten sonra kalan, vergi hariç net gelir
- Satılan malın maliyeti: Satılan ürünlerin işletmeye olan ağırlıklı ortalama alış maliyeti toplamı
- Brüt kâr marjı (%): Brüt kâr tutarının net satış tutarına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunan kârlılık yüzdesi
Brüt kâr marjı ile kâr oranı (markup) arasındaki fark
Ticarette en sık yapılan fiyatlandırma hatası, brüt kâr marjı ile maliyet üzerine eklenen kâr oranını (markup) aynı şey sanmaktır. Her iki hesapta da pay kısmında aynı brüt kâr tutarı yer alır; ancak kâr oranı bu kazancı alış maliyetine bölerken, brüt kâr marjı net satış fiyatına böler.
Örneğin 80 birime aldığınız bir ürünü %25 kâr oranıyla (markup) 100 birime sattığınızda, elde ettiğiniz 20 birimlik kazanç satış fiyatının %20'sidir; yani brüt kâr marjınız %25 değil %20 olur. Müşteriye alışkanlıkla %25 indirim yaparsanız satış fiyatı 75 birime düşer ve ürünü maliyetinin altında, zararına satmış olursunuz.
GiroPS'te satış marjını ve ürün kârlılığını izleme
GiroPS, stok takipli ürünlerde her yeni alış faturası işlendiğinde ağırlıklı ortalama maliyeti otomatik olarak günceller. Satış Analizi raporu ve Kâr-Zarar ekranı, seçtiğiniz tarih aralığında satılan ürünlerin net satış tutarını, ortalama maliyetini ve oluşan brüt kâr marjını kuruşu kuruşuna listeler.
Yeni bir ürünün satış fiyatını belirlerken veya kampanya indirimi planlarken web sitemizdeki ücretsiz kâr marjı hesaplama aracını (`profit-margin-calculator`) kullanarak hedef marjınıza karşılık gelen doğru satış fiyatını saniyeler içinde bulabilirsiniz. Ekip üyelerinizin maliyetleri ve marjları görmesini istemiyorsanız rol ayarlarından alış fiyatı gizleme özelliğini açmanız yeterlidir.
Örnek iş senaryosu
Sayısal örnek: indirim öncesi ve sonrası brüt kâr marjı
Bir hırdavat işletmesi ağırlıklı ortalama maliyeti 160 birim olan bir el aletini vergi hariç 250 birime satmaktadır. Bu satışta brüt kâr 250 − 160 = 90 birim, brüt kâr marjı ise (90 ÷ 250) × 100 = %36'dır (kâr oranı ise 90 ÷ 160 = %56,25'tir). İşletme bu üründe müşteriye %10 indirim uyguladığında net satış fiyatı 225 birime, brüt kâr 225 − 160 = 65 birime ve yeni brüt kâr marjı (65 ÷ 225) × 100 = %28,89'a geriler.
Sıkça Sorulan Sorular
İyi bir brüt kâr marjı yüzde kaç olmalıdır?
Tek bir ideal oran yoktur; hızlı tüketim ve toptan ticarette düşük marj yüksek stok devir hızıyla dengelenirken, butik veya yedek parça satışında kira ve personel gibi sabit giderleri karşılamak için daha yüksek marj gerekir. Önemli olan kendi sektörünüzde sabit giderlerinizi karşılayıp net kâr bırakan eşiği korumaktır.
Brüt kâr marjı eksi (negatif) çıkabilir mi?
Evet. Ürünün indirimli net satış fiyatı ağırlıklı ortalama alış maliyetinin altına düştüğünde brüt kâr marjı negatif olur ve yapılan her satış doğrudan zarar yazar. Genellikle yalnızca eldeki ölü stoğu nakde çevirmek için bilinçli olarak uygulanır.
Hedef brüt kâr marjından satış fiyatı nasıl bulunur?
Alış maliyetini (1 − hedef marj oranı) değerine bölerek satış fiyatını bulabilirsiniz. Örneğin maliyeti 140 birim olan bir üründe %30 brüt kâr marjı hedefliyorsanız, satış fiyatınız 140 ÷ (1 − 0,30) = 140 ÷ 0,70 = 200 birim olmalıdır.