Ağırlıklı ortalama maliyet nedir, nasıl hesaplanır?
Ağırlıklı ortalama maliyet, farklı tarihlerde ve farklı alış fiyatlarıyla satın alınan aynı ürünün birim maliyetini miktarlarıyla orantılı olarak güncelleyen stok değerleme yöntemidir. Fiyatların sık değiştiği piyasalarda her partiyi ayrı takip etmeye gerek kalmadan gerçekçi birim maliyet ve kâr hesabı sağlar.
Ağırlıklı ortalama birim maliyet = (mevcut stok değeri + yeni alış tutarı) ÷ (mevcut miktar + yeni alınan miktar). Her yeni mal girişinde birim maliyet otomatik olarak yeniden dengelenir.
Formül ve hesaplama adımları
Yeni bir alış faturası veya fiyatlı stok girişi kaydedildiğinde sistem eldeki mevcut miktarın toplam değerini bulur, yeni alınan partinin toplam tutarını buna ekler ve çıkan sonucu toplam miktara böler. Satış yapıldığında ise birim maliyet değişmez; yalnızca stok miktarı ve toplam stok değeri bu ortalama maliyet üzerinden azalır.
Hesaplamanın doğru çalışması için tüm alışların aynı para biriminde (veya işletme para birimine çevrilmiş kur üzerinden) ve vergi hariç net maliyetle değerlendirilmesi gerekir.
- Mevcut stok değeri: depodaki mevcut miktar × önceki ağırlıklı ortalama birim maliyet
- Yeni alış tutarı: yeni alınan miktar × yeni birim alış fiyatı (indirim sonrası, vergi hariç)
- Yeni birim maliyet: (mevcut stok değeri + yeni alış tutarı) ÷ (mevcut miktar + yeni miktar)
Basit ortalamadan farkı nedir?
Basit ortalama yalnızca fiyatları toplayıp ikiye böler, kaçar adet alındığını dikkate almaz. Oysa ağırlıklı ortalama her fiyattan kaç birim alındığını hesaba katar; böylece yüksek miktarda alınan partinin birim maliyet üzerindeki etkisi haklı olarak daha büyük olur.
Örneğin elinizde 100 birim fiyatlı 10 adet ürün varken 140 birim fiyattan 30 adet daha alırsanız, basit ortalama yanıltıcı biçimde 120 der; ağırlıklı ortalama ise gerçek maliyeti 130 olarak bulur ve zararına satış yapmanızı önler.
GiroPS'te ağırlıklı ortalama maliyet nasıl çalışır?
GiroPS, stok değerini ve Kâr-Zarar raporundaki satılan malın maliyetini hesaplarken ağırlıklı ortalama maliyet yöntemini kullanır (FIFO yani ilk giren ilk çıkar yöntemi kullanılmaz). Her alış faturası veya stok girişiyle ürünün ortalama maliyeti otomatik güncellenir.
Stok raporunda ve işletme özetinde görünen toplam stok değeri, stok takipli ürünlerin pozitif miktarları ile güncel ağırlıklı ortalama maliyetlerinin çarpımından oluşur. Alış fiyatı girilmemiş işlemler ortalamayı bozmaması için tamamlanmalıdır.
Örnek iş senaryosu
Örnek: iki farklı fiyattan alımda birim maliyet hesabı
Bir hırdavatçının deposunda tanesi 100 birimden alınmış 10 adet matkap ucu seti bulunuyor (mevcut stok değeri 10 × 100 = 1.000). Tedarikçi zam yaptıktan sonra işletme tanesi 140 birimden 10 adet daha satın alıyor (yeni alış tutarı 10 × 140 = 1.400). Toplam stok değeri 1.000 + 1.400 = 2.400, toplam miktar ise 10 + 10 = 20 adet olur. Ağırlıklı ortalama birim maliyet 2.400 ÷ 20 = 120 birimdir. Eğer ikinci partide 10 adet yerine 30 adet alınmış olsaydı (30 × 140 = 4.200), toplam değer 5.200 ÷ 40 adet = 130 birim olacaktı.
Sıkça Sorulan Sorular
Satış yaptığımda ağırlıklı ortalama birim maliyet değişir mi?
Hayır. Satış işlemi depodan mevcut ortalama maliyetle ürün çıkarır ve o satışın kârını hesaplar; kalan ürünlerin birim maliyeti yeni bir alış yapılana kadar aynı kalır.
Neden FIFO yerine ağırlıklı ortalama maliyet tercih edilir?
Küçük ve orta ölçekli işletmelerde raftaki aynı barkodlu ürünün hangi faturayla geldiğini tek tek ayırmak pratik değildir. Ağırlıklı ortalama, parti takibi yükü olmadan muhasebe ve kâr analizi için temiz ve tutarlı bir maliyet sunar.
Alış fiyatı girmeden stok eklersem maliyet ne olur?
Fiyatsız veya sıfır maliyetli stok girişi yapılırsa ürünün maliyet verisi eksik kalır ve stok raporunda tutarsız maliyet uyarısı oluşabilir. Doğru kâr hesabı için alış faturalarında birim fiyatları eksiksiz girmek gerekir.