Başabaş noktası nedir, nasıl hesaplanır?
Başabaş noktası, bir işletmenin toplam satış gelirinin sabit ve değişken tüm giderlerini tam olarak karşıladığı; yani işletmenin ne kâr ne de zarar ettiği satış miktarı veya ciro eşiğidir. Bu eşiği bilmek, ay sonunda kâra geçebilmek için günde veya ayda en az kaç birim satış yapmanız gerektiğini somut olarak ortaya koyar.
Başabaş Noktası (Birim) = Toplam Sabit Giderler ÷ (Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet) formülüyle hesaplanır. Aylık sabit gideri 12.000 birim olan bir işletme, 30 birime mal ettiği ürünü 50 birime satıyorsa birim başına 20 birim katkı sağlar ve 600 birimde (30.000 birim ciroda) başabaş noktasına ulaşır.
Başabaş noktası formülü ve birim katkı payı
Başabaş analizinin temel mantığı, işletme giderlerini satış hacminden bağımsız olan sabit giderler ve her satışla birlikte artan değişken maliyetler olarak ikiye ayırmaktır. Her bir ürün satıldığında, satış fiyatından önce o ürünün kendi değişken maliyeti karşılanır; geriye kalan tutar ise sabit gider havuzunu eritmeye katkıda bulunur.
Hesaplamada tüm fiyat ve maliyetlerin vergi hariç net tutarlar üzerinden alınması gerekir. Formülü oluşturan üç ana kavram şunlardır:
- Sabit giderler: Satış yapılmasa bile her dönem ödenen kira, personel maaşı, muhasebe, internet ve abonelik gibi giderler
- Birim değişken maliyet: Ürün satıldıkça oluşan alış maliyeti, ambalaj, kargo veya satış komisyonu gibi birim giderler
- Birim katkı payı: Birim net satış fiyatından birim değişken maliyetin çıkarılmasıyla kalan ve sabit giderleri ödeyen brüt kazanç
Miktar ve ciro bazında başabaş hesabı ne işe yarar?
Tek tip ürün veya standart bir hizmet satan işletmeler için sabit giderleri birim katkı payına bölmek, doğrudan satılması gereken minimum miktarı verir. Yüzlerce farklı kalem satan bir market, hırdavatçı veya butikte ise sabit giderleri ortalama brüt kâr marjı oranına bölerek ulaşılması gereken minimum başabaş cirosu bulunur.
Başabaş eşiğinin altında kalan her dönemde işletme sabit giderlerinin bir kısmını cepten öder; bu eşiğin üzerine çıkılan her ek satışta ise birim katkı payının tamamı doğrudan işletmenin net kârına dönüşür. Kira artışı veya kampanya indirimi gibi kararların satış hedefini nasıl değiştireceği bu formülle önceden görülür.
GiroPS'te gider kalemlerini ve başabaş eşiğini takip etme
GiroPS'te gelir ve gider hareketlerinizi kira, personel, fatura gibi hesap kalemlerine ayırarak kaydettiğinizde aylık sabit gider toplamınızı net biçimde görürsünüz. Kâr-Zarar raporu ise seçtiğiniz dönemde satılan malın ağırlıklı ortalama maliyetini, brüt kârınızı ve işletme giderleri düşüldükten sonra başabaş noktasını aşıp aşmadığınızı tek ekranda gösterir.
Farklı fiyat, maliyet veya kira senaryolarında kaç birim satış yapmanız gerektiğini saniyeler içinde denemek için web sitemizdeki ücretsiz `break-even-calculator` aracını kullanabilirsiniz.
Örnek iş senaryosu
Sayısal örnek: aylık başabaş miktarı ve cirosu
Bir mağazanın kira, maaş ve faturalardan oluşan aylık sabit gider toplamı 12.000 birimdir. Mağaza ağırlıklı ortalama alış ve paketleme maliyeti 30 birim olan bir ürünü vergi hariç 50 birime satmaktadır. Birim katkı payı 50 − 30 = 20 birimdir. Başabaş miktarı 12.000 ÷ 20 = 600 adet olarak bulunur. Başabaş cirosu ise 600 × 50 = 30.000 birimdir (veya brüt marj %40 olduğu için 12.000 ÷ 0,40 = 30.000). Mağaza 600. ürünü sattığında tüm giderlerini sıfırlar; 601. üründen itibaren sattığı her adet 20 birim net kâr bırakır.
Sıkça Sorulan Sorular
Başabaş noktasını düşürmek için ne yapılabilir?
Başabaş eşiğini aşağı çekmenin üç yolu vardır: sabit giderleri azaltmak, daha uygun tedarik koşullarıyla birim değişken maliyeti düşürmek veya birim satış fiyatını artırarak katkı payını büyütmek.
İndirim yapmak başabaş noktasını nasıl etkiler?
Satış fiyatında yapılan indirim doğrudan birim katkı payını küçültür. Örneğin 50 birimlik fiyatta %10 indirim yapılıp 45 birime satılırsa katkı payı 20'den 15 birime düşer ve 12.000 birim sabit gideri çıkarmak için 600 yerine 800 adet satmak gerekir.
Birden fazla ürün satan işletmeler başabaş cirosunu nasıl hesaplar?
Toplam sabit giderleri işletmenin genel brüt kâr marjı oranına (ondalık olarak) bölebilirsiniz. Örneğin aylık sabit gideriniz 12.000 birim ve ortalama brüt kâr marjınız %40 (0,40) ise başabaş cironuz 12.000 ÷ 0,40 = 30.000 birimdir.